De leden van Postje Klarendal, Veenendaal, 24 oktober 1944
De leden van Postje Klarendal, Veenendaal, 24 oktober 1944 (Foto: onbekend)

Unieke dagboeken voor het eerst uitgegeven

Vijfenzeventig jaar geleden barstte in Arnhem de hel los. Dat er veel burgerslachtoffers waren, dat de binnenstad in puin geschoten werd nog voordat de evacuatie van Arnhem op gang kwam, was al bekend. Maar hoe medische hulpverleners hun leven riskeerden om doden te bergen en gewonden te verzorgen, waarbij ze zich zelfs met hun brancard op de roemruchte Rijnbrug waagden, dat is nu voor het eerst te lezen in het buitengewoon aangrijpende boek Postje Klarendal.

Door Saskia Moerenhout

Postje Klarendal was een medische hulppost in de wijk Klarendal, bemand door vrijwilligers, EHBO’ers en gediplomeerde verplegers. De kern van deze groep, dertien mannen en vrouwen, bleef bij elkaar tot aan de bevrijding. Samen hielpen ze Arnhemse bejaarden evacueren met paard en wagen. Via Velp kwamen ze terecht in Kamp ’t Schut, een voormalig Joods werkkamp tussen Ede en Veenendaal. Hier bleven ze hulp verlenen aan andere evacués en aan boerengezinnen in de omgeving. Drie leden van de groep hielden al die tijd een dagboek bij. Deze dagboeken zijn nu voor het eerst gepubliceerd door Uitgeverij Gelderland.

Wat deze mensen hebben gedaan en meegemaakt, grenst aan het ongelofelijke. Van de situatie in Arnhem, waar ze moeten slapen tussen lijken en emmers met lichaamsdelen, nemen ze ons mee naar Kamp ’t Schut, levensgevaarlijk gelegen tussen de geallieerde troepen in de Betuwe en de Duitsers op de Veluwe, met als gevolg dagelijkse beschietingen en overkomende V1’s, om maar te zwijgen van regelmatige bombardementen op de spoorbaan die veertig meter van het kamp loopt. Twee mannen van de groep worden opgepakt om voor de Duitsers dwangarbeid te verrichten onder erbarmelijke omstandigheden en weten weer te ontsnappen, evenals trouwens enkele van hun bewakers die de bui van de capitulatie al zien hangen. Ook het alledaagse wordt beschreven: voedsel zoeken, wassen, sokken stoppen. Waar mogelijk wonen ze een kerkdienst bij, al dan niet geïmproviseerd, waarna de gebruikte bijbelteksten trouw in het dagboek genoteerd worden. Ze maken de bevrijding van Ede mee terwijl er om Veenendaal nog hevig gevochten wordt. Kamp ’t Schut, nu in niemandsland, wordt zo gevaarlijk dat de Engelsen hen met vele andere evacués onderbrengen in een kazerne in Ede. Hier zitten ook collaborateurs gevangen, die meedogenloos behandeld worden. Via Velp kan de groep dan eindelijk terugkeren in het verwoeste en geplunderde Arnhem. Tussen de bedrijven door bloeien er twee liefdesrelaties in het groepje; beide stellen zijn na de oorlog getrouwd.

De dagboekschrijvers waren gewone mensen. Samensteller Hans Feijten liet hun teksten zoveel mogelijk intact, met schrijffouten en al. Daarbij groepeerde hij de dagboeknotities per datum, zodat de lezer eenzelfde gebeurtenis door verschillende ogen kan meemaken. Het resultaat is een ontroerend en meeslepend ooggetuigenverslag van die laatste oorlogswinter. Daarnaast bevat Postje Klarendal naoorlogse herinneringen, interviews, krantenberichten en handige toelichtingen. Het boek is rijk geïllustreerd met foto’s, kaarten en tekeningen door dagboekschrijver Thijs Starink. Het bevat ook tekeningen van Kamp ’t Schut die de Joodse Werner Löwenhardt maakte toen hij daar geïnterneerd was. Uitgeverij Gelderland maakte van het geheel een prachtig boek. Een stukje Nederlandse geschiedenis is aan de vergetelheid ontrukt.

Hans Feijten: Postje Klarendal, Een Arnhemse medische post in oorlogstijd. Uitgeverij Gelderland Epe ISBN: 978-94-91826-62-7 / NUR: 686, 240 pagina’s, rijk geïllustreerd. Prijs: €25,-. Te bestellen bij de boekhandel of bij de webshop van uitgeverij Gelderland.

Meer berichten