Scholieren vrezen het einde van het Arnhems dialect

ARNHEM - ‘Het geet.’ Het zijn woorden die de oudere generatie Arnhemmers het vaakst bezigt. Zij beheerst het plaatselijke dialect het best. Maar dat dialect dreigt op de lange termijn wel te verdwijnen, zeggen Eize de Mik en Marcel Schattenberg na onderzoek.

Door Vincent Bos

De vwo-scholieren van het Stedelijk Gymnasium Arnhem hebben honderd uur werk in hun onderzoek gestoken. Daarvoor spraken ze met bewoners uit verschillende wijken zoals Klarendal, Lombok, Alteveer en ‘t Broek.

"We hebben gekozen voor onderzoek naar het gebruik van het dialect omdat we allebei van taalkundige onderwerpen houden", zeggen Eize de Mik (17) uit Rozendaal en Marcel Schattenberg (16) uit Arnhem.

Dat bleek een juiste keuze. Want met hun profielwerkstuk ‘Ernems: taal van burger en arbeider’ wonnen ze de KNAW Onderwijsprijs. Dat is de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen. En ook bij de Rijksuniversiteit in Groningen en de Radbouduniversiteit in Nijmegen vielen ze in de prijzen.

Ze ontdekten dat er over het Arnhems dialect weinig bekend is. In tegenstelling tot het dialect in Nijmegen waarover meer en vaker geschreven is. In de naslagwerken van Winkler Prins was alleen opgenomen dat in het centrum van Arnhem weinig in dialect gesproken wordt. Ze staken hun licht op bij het Meertens Instituut in Amsterdam en stelden vast dat er naar het Arnhems dialect weinig onderzoek is gedaan.

Ze hebben onder meer in buurthuizen posters opgehangen om in contact te komen met Arnhemmers die het dialect spreken. Ze zijn met vier mensen in gesprek gegaan. "Voor een wetenschappelijk onderzoek zijn dat er te weinig, maar voor ons profielwerkstuk voldoende", zeggen de scholieren.

Ze ontdekten dat de werkwoordvormen ‘steet’ en ‘geet’ (van staat en gaat) direct afkomstig zijn van het Oudnederlands uit de Middeleeuwen en in Arnhem te horen zijn.

"We hebben vastgesteld dat het dialect is gerelateerd aan de oudere generatie. Die is ermee opgegroeid. Dat is jammer maar komt niet onverwacht. Het dialect sterft uit. Over een jaar of twintig wordt het nog maar door een enkeling gesproken", meent Eize. "Dat komt vooral omdat de taal niet meer wordt doorgegeven aan de jongere generaties. Alhoewel in Brabant de jongste generatie wel dialect spreekt."

"Wat opvalt is de klankwisseling", vult Marcel aan. "in Arnhem wordt van ‘ar’ ‘er’ gemaakt en ‘or’ wordt in het dialect uitgesproken als ‘ur’. Een beetje klinkt hier als ‘een bietje’. Ze wordt in Arnhem zwart hart uitgesproken als zwert hert, zoals veel supporters van Vitesse zullen herkennen. "

Er wordt in Arnhem wel met een accent gesproken. Volgens de scholieren is dat zeker in Lombok en Malburgen het geval.

Eize en Marcel gaan niet verder met hun onderzoek. Eize gaat naar Berlijn voor een studie historische taalkunde en Marcel verkast naar Groningen voor de studie rechten.